ΠΡΟΛΗΨΗ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΣΤΟ ΦΑΣΜΑ ΤΟΥ ΑΥΤΙΣΜΟΥ

Γράφουν οι Ιωάννης Βοσκόπουλος Ιωάννης, Ψυχολόγος, BSc Hons Psychology, Pgdip Social and Organisational Psychology, SF Practitioner  

Λαμπρινή Ιωάννου, Ψυχολόγος, Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια, Marte Meo Therapist

 Τι είναι σεξουαλική κακοποίηση;

Σεξουαλική κακοποίηση έχει οριστεί ως η συμμετοχή ή η έκθεση του παιδιού σε πράξεις σεξουαλικού περιεχομένου, που υποκινούνται από ενήλικο άτομο, το οποίο κατέχει συχνά μια θέση δύναμης ή ευθύνης και έχει με τον ανήλικο μια σχέση φροντίδας. Δεν είναι μόνο η διείσδυση, αλλά οποιοδήποτε ερωτικό άγγιγμα, το οποίο είναι εξίσου επώδυνο και επικίνδυνο για την ψυχική υγεία των ανθρώπων.

Ποια άτομα είναι πιθανότερο να είναι δράστες σεξουαλικής κακοποίησης;

Άνθρωποι που μπορούν να κακοποιήσουν σεξουαλικά ένα παιδί έχουν κοινωνική ζωή παρόμοια με τη δική μας. Έχουν σταθερή δουλειά, φίλους, οικογένεια, σχέση, είναι παντρεμένοι με παιδιά ή χωρίς. Δεν υπάρχει κάτι στην εμφάνιση ή στη στάση ζωής τους, που να προδίδει τις σκέψεις και τους σκοπούς τους. Γι’ αυτό χρειάζεται να ρίξουμε μια δεύτερη ή μια τρίτη ματιά, απομακρυσμένη από το συναίσθημα ή την κοινωνική εικόνα που μπορεί να έχουμε για τον συγκεκριμένο άνθρωπο και να παρατηρήσουμε κυρίως συμπεριφορές.

Ποιες είναι οι σημαντικότερες ενδείξεις στην συμπεριφορά των παιδιών που έχουν κακοποιηθεί σεξουαλικά;

Ποιοι παράγοντες  καθιστούν κάποια παιδιά περισσότερο ευάλωτα:

Διατρέχουν τα άτομα με αυτισμό, μεγαλύτερο κίνδυνο να πέσουν θύμα σεξουαλικής κακοποίησης;

Γενικά θα λέγαμε πώς ναι. Ανεξάρτητα από τον τύπο του δράστη, τα άτομα στο φάσμα του αυτισμού ενδέχεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο κακοποίησης λόγω της επιθυμίας τους να γίνουν κοινωνικά αποδεκτά, παρά τις κοινωνικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν συχνά. Εάν ένας σεξουαλικός δράστης παρουσιαστεί ως «φίλος», το άτομο μπορεί να δει τη σχέση με τον δράστη ως ευκαιρία να έχει την κοινωνική σχέση που επιθυμεί. Όπως συμβαίνει και με τον νευροτυπικό πληθυσμό, ένα άτομο στο φάσμα μπορεί να γίνει θύμα ενός δράστη που ξεκινά σεξουαλικά ακατάλληλες συμπεριφορές για να διατηρήσει τη «φιλία» ή την κοινωνική σχέση.

Ομοίως τα κορίτσια και οι γυναίκες με νευροδιαφορετικότητα, η αναλογία είναι  12 φορές παραπάνω σε σχέση με γυναίκες χωρίς αναπτυξιακές ιδιαιτερότητες.

Μάλιστα, 80% των γυναικών (και το 30% των αντρών) με αναπτυξιακές ιδιαιτερότητες έχουν δεχθεί σεξουαλική επίθεση και οι μισές από αυτές έχουν υποστεί σεξουαλική επίθεση για πάνω από 10 φορές. Ωστόσο, παρόλο που οι γυναίκες με αυτισμό και άλλες αναπτυξιακές ανάγκες διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για σεξουαλική κακοποίηση, έχουν μικρότερη πιθανότητα να λάβουν βοήθεια, εξαιτίας των επικοινωνιακών τους ιδιαιτεροτήτων.

Στην έρευνα των Pecora et al (2020), αρκετές γυναίκες στο ΦΑ δήλωσαν επιθυμία να ανταλλάσσουν σεξ για «δημοτικότητα». Με αυτό τον τρόπο, μπορεί να τα ξεκινούν πολύ νωρίτερα την σεξουαλική δραστηριότητα αλλά σπάνια με υγιή τρόπο.

Επιπρόσθετα εμπόδια που συναντούν τα άτομα στο φάσμα του αυτισμού, σχετικά με την επικοινωνιακή αναφορά σεξουαλικής κακοποίησης:

Η κατακερματισμένη αίσθηση εαυτού που συχνά συναντάμε στα άτομα με αυτισμό, μπορεί να παρεμποδίζει την εσωτερική καταγραφή αυτής της τραυματικής εμπειρίας, η οποία θα οδηγήσει το παιδί/έφηβο/άτομο σε ένα επαγγελματία ψυχικής υγείας για υποστήριξη και βοήθεια.

Οι άνθρωποι στο φάσμα του αυτισμού συχνά συναντούν δυσκολίες να αναγνωρίζουν και να επικοινωνούν τις ανάγκες τους. Κατά συνέπεια, σε αρκετές περιπτώσεις δεν εισακούγονται ή δεν λαμβάνονται σοβαρά υπόψη όταν προσπαθούν να γνωστοποιήσουν την ψυχική τους κατάσταση είτε γιατί ‘καλύπτουν’ τα πραγματικά του συναισθήματα και υιοθετούν ένα ‘κατάλληλο κοινωνικό προσωπείο’ (masking/camouflaging), είτε γιατί εκφράζονται με διαφορετικό τρόπο λεκτικά και μη λεκτικά.

  Επιπρόσθετα, η έλλειψη μερικές φορές κατανόησης του αυτιστικού φάσματος, μεταξύ των επαγγελματιών υγείας (λ.χ. περιορισμένη γνώση και εκπαίδευση, παρανοήσεις, διαφοροδιαγνώσεις) μπορεί να αποτελούν επιπλέον τροχοπέδη στους ανθρώπους με αυτισμό που έχουν υποστεί κακοποίηση να λάβουν φροντίδα σε αυτό το πεδίο.

Ποιες είναι οι βασικές στρατηγικές πρόληψης και θεραπευτικής παρέμβασης για παιδιά και έφηβους με αυτισμό;

Πεδία εκπαίδευσης αναφορικά με την πρόληψη  Παιδική Σεξουαλική Κακοποίηση

Ποιες είναι οι βασικές στρατηγικές πρόληψης και θεραπευτικής παρέμβασης για την ορθή χρήση του διαδικτύου;

Άνθρωποι από όλα τα κοινωνικά στρώματα και κάθε είδους υπόβαθρο είναι πιθανό να πέσουν θύματα διαδικτυακού εκφοβισμού και εγκλήματος στον κυβερνοχώρο, αλλά μελέτες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι με διάγνωση στο φάσμα του αυτισμού είναι πιο επιρρεπείς σε διαδικτυακές απειλές από άλλους. Οι βασικές αρχές ασφάλειας είναι ποικίλες και διαφοροποιούνται από άτομο σε άτομο και από ηλικία σε ηλικία. Σημαντικό είναι να μην «δαιμονοποιούμε» το διαδίκτυο και να έχουμε στον νου μας, ότι το Internet αποτελεί ένα νέα χώρο κοινωνικής δράσης τον οποίο καλούμαστε να κατανοήσουμε και να χρησιμοποιήσουμε ορθά.

Άρα, λαμβάνοντας υπόψιν την τρέχουσα βιβλιογραφία οι τομείς εκπαίδευσής περιλαμβάνουν:

Ποιες είναι για παράδειγμα οι οδηγίες που μπορούμε να δώσουμε σε κάποιον/κάποια σε σχέση με την ασφάλεια των διαδικτυακών site γνωριμιών;